Krzemionki Opatowskie

Kategoria

SOO - Obszar Specjalnej Ochrony Siedlisk

Kod

PLH260024

Położenie - powiaty

ostrowiecki

Położenie geograficzne i opis obszaru

Obszar położony jest w obrębie mezoregionu Przedgórze Iłżeckie. Są to tereny głównie zajęte przez zbiorowiska leśne, w tym bory sosnowe i mieszane, grądy, a także świetliste dąbrowy. Niewielkie powierzchnie zajmują także murawy kserotermiczne. W Ostoi znajduje się rez. Krzemionki Opatowskie, neolityczna kopalnia krzemienia pasiastego, eksploatowana 3500-1800 lat p.n.e. Na powierzchni pola górniczego występuje ok. 1000 szybów, część z nich udostępniona jest zwiedzającym. Murawy kserotermiczne mają charakter wtórny i wykształcają się na dawnych polach pogórniczych lub w okolicy nieczynnych wyrobisk wapienia. Obszar położony jest na mniej więcej płaskiej równinie denudacyjnej, w dużej mierze zbudowanej z wapieni jurajskich, pokrytych cienką powłoką piaszczystych i piaszczysto-gliniastych osadów plejstoceńskich. W południowej części rezerwatu Krzemionki Opatowskie występują leje krasowe, doliny erozyjne oraz antropogeniczne deformacje powierzchni w postaci wyrobisk dawnych kamieniołomów. Cały teren jest suchy, pozbawiony zbiorników i cieków wodnych.

Powierzchnia

691,24 ha.

Wartość przyrodnicza i znaczenie

Na obszarze utrzymują się dosyć duże powierzchnie zajęte przez świetliste dąbrowy i zbiorowiska grądowe. Pozostałe drzewostany mają charakter głównie gospodarczy i stanowią podstawowe fitocenozy obszaru, są to m.in. bór subkontynentalny Peucedano-Pinetum oraz bór suboceaniczny Leucobyro-Pinetum. Łącznie stwierdzono tu występowanie 3 typów siedlisk z załącznika I Dyrektywy Siedliskowej, pokrywających ponad 16 % obszaru. We florze roślin naczyniowych wyróżnia się duża grupa gatunków reliktowych oraz rzadkich i zagrożonych. Występuje tu 6 gatunków zamieszczonych w Polskiej Czerwonej Księdze roślin, są to: wawrzynek główkowy  Daphne cneorum, dzwonecznik wonny Adenophora liliifolia, wisienka stepowa Cerasus fruticosa, obuwik pospolity Cypripedium calceolus, kostrzrewa ametystowa Festuca amethystina subsp. ritschlii, buławnik czerwony Cephalanthera rubra.  Stwierdzono występowanie 2 gatunków roślin z załącznika II Dyrektywy Siedliskowej, są to dzwonecznik wonny i obuwik pospolity.
Ostoja zabezpiecza wśród wyróżnionych siedlisk przede wszystkim priorytetowe ciepłolubne dąbrowy, które są tu dobrze zachowane i bardzo cenne pod względem składu gatunkowego, co wpływa na bioróżnorodność biologiczną na poziomie gatunków w skali regionu i kraju. Z tego typu siedliskami związane są również występujące tu gatunki naturowe – kilka licznych i utrzymujących się od kilkudziesięciu lat populacji dzwonecznika wonnego oraz mniej liczne, ale stabilne populacje obuwika pospolitego.
Ostoja ta jest ważna dla pachnicy dębowej Osmoderma eremita, której populacja w Krzemionkach Opatowskich stanowi łącznik między stanowiskami położonym w ostoi Dolina Kamiennej. Na terenie wyznaczanej ostoi swoje stanowiska mają gatunki reliktowe oraz rzadkie i zagrożone: gniewosz plamisty Coronella austriaca, modliszka zwyczajna Mantis religiosa, smukwa kosmata Scolia hirta, paź żeglarz Iphiclides podalirius, paź królowej Papilio machaon, mieniak strużnik Apatura ilia, biegacz pomarszczony Carabus intricatus, wałkówka trójzębna Chondrula tridens, szklarka zielonawa Nesovitrea petronella.

Instytucja lub osoba zbierająca informacje

Renata Piwowarczyk - Zakład Botaniki, Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy Jana Kochanowskiego w Kielcach
Jadwiga Barga-Więcławska - Zakład Zoologii Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy Jana Kochanowskiego w Kielcach
Bogusław Sępioł - Towarzystwo Badań i Ochrony Przyrody